راهنمای جامع بازدید از زیباترین خانه تاریخی آسیا! خانه بروجردی‌ها

خانه بروجردی‌ها؛ روایتی از عشق که شاهکار معماری شد

در قلب کاشان، خانه‌ای تاریخی قرار دارد که قصه‌اش نه با خشت و گل، که با یک داستان عاشقانه شروع شد. خانه بروجردی‌ها فقط یک بنای قاجاری نیست؛ نمادی از هنر، فرهنگ و شرطی است که به خلق یکی از زیباترین عمارت‌های ایران منجر شد. این خانه به قدری ارزشمند است که یونسکو آن را به عنوان جاذبه توریستی محبوب و زیباترین خانه تاریخی قاره آسیا انتخاب کرده است.

از یک شرط عاشقانه تا ۱۸ سال ساخت!

داستان از خواستگاری سید مهدی بروجردی از دختر تاجر بزرگ فرش، حاج سید جعفر طباطبایی، آغاز می‌شود. پدر عروس شرطی هوشمندانه می‌گذارد: داماد باید خانه‌ای هم‌تراز یا زیباتر از خانه طباطبایی‌ها برای دخترش بسازد. این شرط، آغازی بود بر پروژه‌ای که ۱۸ سال به طول انجامید و بیش از ۱۵۰ هنرمند و معمار در ساخت آن نقش داشتند.

ساخت این شاهکار به دستان توانمند استاد علی مریم کاشانی سپرده شد؛ همان معماری که پیش‌تر خانه طباطبایی‌ها را ساخته بود. نقاشی‌ها و گچ‌بری‌های بی‌نظیر این عمارت، اثر دو استاد بزرگ یعنی صنیع‌الملک (میرزا ابوالحسن غفاری) و برادرزاده‌اش کمال‌الملک (میرزا محمدخان غفاری) است.

درادامه، جدولی آورده‌ایم کهاین جدول به صورت خلاصه ویژگی‌های اصلی و شناسنامه عمارت را نمایش می‌دهد:

بخش‌بندی اصلی خانه بروجردی‌ها

معماری خانه بروجردی‌ها، تجلی نبوغ ایرانی در اقلیم کاشان است و زیبایی چشم‌نواز آن شما را به سرزمین‌های دور می‌برد. این عمارت ۱۷۰۰ متر مربعی زیبا از بخش‌هایی تشکیل شده که برای آشنایی شما عزیزان، بخش‌های مختلف آن را در قالب جدولی مختصر و مفید برایتان آماده کرده‌ایم …

آشنایی با بخش‌های اصلی خانه بروجردی‌ها به شما کمک می‌کند تا علاوه بر درک نبوغ معماری ایرانی در کاشان، ارزش تاریخی و هنری این بنای بی‌نظیر راکه زیباترین خانه تاریخی آسیا لقب گرفته، را عمیق‌تر درک کنید.

بخش زمستان‌نشین خانه بروجردی‌ها

• شاه‌نشین و اتاق‌ها: این فضاها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که با دریافت نور خورشید در زمستان گرم شوند. شاه‌نشین خود یکی از بخش‌های شاخص این فضاست. که درادامه درباره آن صحبت خواهیم کرد.
• مهتابی (ایوان بدون سقف): فضایی باز برای دریافت نور طبیعی و ایجاد ارتباط دل‌نشین با بیرون.
• آشپزخانه با طاقچه‌های متعدد، صندوق‌خانه و انباری: برای کاربری‌های روزانه و ذخیره‌سازی ساخته شده‌اند که آرامش و گرمای زمستانی را به همراه دارند.
• تزئینات گچ‌بری و مقرنس‌کاری هنرمندانه: سقف‌ها و قسمت‌های مختلف شاه‌نشین و تالارهای جانبی با نقش‌های نمادین، حیوانات، پرنده‌ها یا منظره‌های طبیعی به زیبایی آراسته شده‌اند.

بخش تابستان نشین خانه بروجردی‌ها

این قسمت، مهم‌ترین و اصلی‌ترین بخش خانه است که مقابل ورودی اصلی و پشت‌ به قبله قرار دارد تا در تابستان از تابش مستقیم آفتاب در امان باشد.

بخش شاه‌نشین خانه بروجردی‌ها

شاه‌نشین یعنی مکانی که بالاترین جایگاه را در یک ساختمان داراست. در واقع شاه‌نشین خانه بروجردی‌ها، تالاری باشکوه و مجلل بوده که برای پذیرایی از مهمانان ویژه و برگزاری مراسم‌ها استفاده می‌شده است.

• این بخش در طبقه اصلی، رو به حیاط و در بخش زمستان‌نشین شمالی عمارت قرار دارد. در خانه‌های سنتی، شاه‌نشین نمادی از شکوه و جایگاه اجتماعی صاحب‌خانه محسوب می‌شد.
• بخش شاه‌نشین که دارای نورگیری عالی و پنجره‌های بزرگ است به بخش‌های مهم دیگر خانه دسترسی دارد.
• این بخش، دارای سقف بلند با تزئینات گچ‌بری ظریف و نقوش گل و بوته است با نقاشی‌های هنرمندانه که توسط استادانی چون کمال‌الملک و عمویش اجرا شده‌اند.

مقایسه خانه بروجردی‌ها و طباطبایی‌ها

این جدول دو شاهکار معماری استاد علی مریم کاشانی را در کنار هم قرار داده و تفاوت‌های کلیدی آن‌ها را برجسته می‌کند تا شما به راحتی با تفاوت‌ها و شباهت‌های این دو بنای تاریخی آشنا شوید:

تفاوت خانه بروجردی‌ها و خانه طباطبایی‌ها چیست؟

هر دو خانه شاهکار معماری قاجاری‌اند اما هرکدام جلوه‌ای متفاوت از هنر و فرهنگ کاشان را نمایش می‌دهند.

جزئیات معماری و ساختار خانه بروجردی‌ها

این جزئیات نشان‌دهنده خلاقیت و درایت معماران دوره قاجار در خلق خانه‌ای هستند که در اوج زیبایی، کاملاً با شرایط محیطی آن زمان سازگار بوده و آسایش ساکنان را در تمام فصول تضمین می‌کرده است. چیزی که خانه بروجردی‌ها را متمایز می‌کند، جزئیات هنری جذاب آن است.

• بادگیرهای قرینه:  خانه دارای سه بادگیر به ارتفاع ۴۰ متر است که از بام تا زیرزمین امتداد دارند. این بادگیرها از طریق کانال‌هایی به نام «ناکش» به آب‌های زیرزمینی متصل بودند تا هوای خنک تولید کنند. این بادگیرها که شناسنامه خانه محسوب می‌شوند، تنها برای زیبایی نیستند؛ آن‌ها مثل یک سیستم تهویه طبیعی عمل کرده و هوای خنک را به داخل عمارت و سرداب‌ها هدایت می‌کنند.

• مصالح ساختمانی:
  • سازه‌های اصلی مانند دیوارها و پوشش‌ها از خشت خام با ملات گل یا گچ ساخته شده‌اند.
  • در نماها، قسمت‌های پایینی دیوارها (ازاره‌ها) و کف‌فرش‌ها از آجر ختایی با طرح‌های گوناگون استفاده شده است.
  • نمای بدنه‌ها دارای آستر کاهگل همراه با گچ‌بری‌های متنوع است.

ویژگی‌های نقاشی‌ها و گچ‌بری‌های خانه بروجردی‌ها

نقاشی‌ها و گچ‌بری‌های این عمارت زیر نظر دو استاد بزرگ دوره قاجار انجام شده است:

میرزا ابوالحسن غفاری کاشانی (صنیع‌الملک) و برادرزاده‌اش میرزا محمدخان غفاری کاشانی (کمال‌الملک).

 این آثار، خانه بروجردی‌ها را به یک گالری زنده از تابلوهای نقاشی تبدیل کرده‌اند که دارای این سبک‌ها هستند:

• نقاشی‌ها با شیوه‌های متنوعی مانند رنگ روغن و آبرنگ اجرا شده‌اند.
• در دیوارهای بخش تابستان‌نشین، نقاشی‌هایی به سبک روسی دیده می‌شود.
• این آثار با تکنیک تمپرای آبرنگی و استفاده از رنگ‌های محدود مانند لاجوردی، به صورت چند پلانی اجرا شده‌اند و برخی نقاشی‌ها نیز به سبک روسی هستند.
• عمده نقاشی‌های بخش اندرونی را کمال‌الملک با تکنیک رنگ روغن اجرا کرده است.

موضوعات و داستان‌ها در تزئینات این خانه تاریخی

• در بخش‌های مختلف خانه، داستان‌های کهن ایرانی روایت شده است. از جمله این داستان‌ها می‌توان به لیلی و مجنون، یوسف و زلیخا و خسرو و شیرین اشاره کرد.
• برای مثال، در یکی از نقاشی‌ها، داستان ورود حضرت یوسف به مهمانی زلیخا به تصویر کشیده شده است، جایی که زنان مصری از زیبایی او انگشتان خود را می‌برند.
• در تصویری دیگر، خسرو با تاج کیانی در حال شکار دیده می‌شود.
• در گچ‌بری‌های دور تا دور حیاط، طرح‌هایی از میوه و انواع خوراکی‌ها به چشم می‌خورد.
• در گچ‌بری‌ها، علاوه بر نقوش گیاهی و حیوانات، از موجودات ماورایی مانند جن نیز استفاده شده است.
• در تزئینات و گچ‌بری‌های بخشی از بنا، به کسب‌وکار و تجارت صاحب‌خانه (سید حسن نطنزی که به بروجردی معروف بود) توجه شده است.
• اقلامی که او با آن‌ها تجارت می‌کرد و همچنین هدایای ویژه‌ای که از بزرگان دریافت کرده بود، به صورت گچ‌بری ثبت شده است.

این شما و این برخی از نقاشی‌ها و دیوار نگاره‌های دیدنی خانه بروجردی‌ها

بهترین فصل بازدید از خانه تاریخی بروجردی‌ها

اگر قصد بازدید از خانه بروجردی ها را دارید فصل مناسب، علاوه بر بهار برای مراسم گلاب‌گیری، مهر ماه است. زیرا در مهرماه، مراسم قالی‌شویی برگزار می‌شود که مراسم بسیار جالبی است.

کاشان آب‌وهوایی گرم و خشک دارد و همین موضوع روی زمان بازدید از کاشان و خانه بروجردی‌ها تأثیر می‌گذارد. بنابراین ما بهترین فصل برای بازدید را به شما عزیزان معرفی می‌کنیم:

• بهار (فروردین تا خرداد): بهترین زمان بازدید. همزمان با مراسم گلاب‌گیری، شهر پر از گردشگر می‌شود و آب‌وهوا بسیار دلپذیر است.
• تابستان (تیر تا شهریور): به‌دلیل گرمای شدید، بازدید سخت‌تر است اما خانه به‌دلیل داشتن سرداب و بادگیر، برای گردشگران تجربه‌ای خاص ایجاد می‌کند.
• پاییز (مهر تا آبان): آب‌وهوا ملایم و خلوت‌تر از بهار. مناسب کسانی که به دنبال آرامش‌اند.
• زمستان (آذر تا اسفند): سردترین فصل سال، اما قیمت هتل‌ها و هزینه‌ها کمتر است.

اگر بخواهیم جمع‌بندی کنیم، بهار و پاییز بهترین فصل‌های بازدید از خانه بروجردی‌ها هستند. خانه‌ای که در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ توسط یونسکو به عنوان محبوب‌ترین جاذبه توریستی انتخاب شد.

ساعت کاری و بازدید از خانه بروجردی‌ها

پیشنهاد می‌کنیم بازدید از این بنای زیبا را در برنامه تجربیات ارزشمندتان قرار دهید و علاوه بر آشنایی با تاریخ این خانه زیبا و تاریخی از زیبایی های این بنا لذت ببرید.

در این جدول، اطلاعات کلیدی برای بازدیدکنندگان را به صورت خلاصه و مرتب نشان داده ایم:

• پاییز و زمستان: به دلیل کوتاه بودن روزها، بازدید تا ۵ عصر ادامه دارد.
• روزهای تعطیل رسمی: تنها در برخی تعطیلات خاص (مثل تاسوعا و عاشورا) خانه تعطیل است.

این برنامه باعث شده گردشگران داخلی و خارجی بتوانند در هر زمان از سال از این خانه دیدن کنند.

جاذبه‌های نزدیک به خانه بروجردی‌ها

خانه بروجردی‌ها در محله تاریخی سلطان میراحمد و خیابان علوی کاشان قرار دارد. این محله به دلیل حفظ بافت سنتی و وجود بسیاری از بناهای تاریخی مهم، موقعیتی عالی برای بازدید از دیگر جاذبه‌ها فراهم می‌کند. شما می‌توانید در نزدیکی این خانه از جاذبه‌های دیدنی زیر نیز بازدید کنید:

خانه بروجردی‌ها در محله سلطان میراحمد و خیابان علوی کاشان قرار دارد. این نزدیکی به شما امکان می‌دهد تا در یک روز، با گشت‌وگذار در محله سلطان امیراحمد و خیابان علوی، از چندین شاهکار معماری دوره قاجار و دیگر بناهای ارزشمند تاریخی کاشان دیدن کنید. از جمله:

• حمام سلطان امیر احمد به دلیل امام‌زاده کنار دستش نام‌گذاری شده و دارای معماری و تزئینات دیدنی است. پشت بام این حمام نیز تزئینات زیبایی دارد که برای عکاسی حرفه‌ای مناسب است.
• خانه باکوچی که از دیگر جاذبه‌های نزدیک خانه بروجردی‌هاست. (با فاصله ۲۹۰ متر)
• خانه طباطبایی‌ها شاهکاری از معماری دوره قاجار، از دیدنی‌ترین مکان‌های تاریخی کاشان و متعلق به پدر دختر سید جعفر طباطبایی، از بزرگترین تاجران فرش کاشان، است. معمار هر دو خانه بروجردی‌ها و طباطبایی‌ها، استاد علی مریم کاشانی بوده است.

هتل‌ها و اقامتگاه‌های نزدیک به خانه بروجردی‌ها

یکی از مزیت‌های خانه بروجردی‌ها، نزدیکی آن به تعداد زیادی از هتل‌ها و اقامتگاه‌های سنتی کاشان است. هتل‌های نزدیک: اقامتگاه‌های سنتی مانند هتل خانه ایرانی (۴۵۰ متر) و هتل سنتی صادقی (۵۵۰ متر) در نزدیکی این خانه قرار دارند.

در اینجا برخی از بهترین گزینه‌ها را برای انتخاب راحت شما عزیزان معرفی می‌کنیم:

به دلیل گردشگری پررونق کاشان، بهتر است در ایام تعطیلات نوروز یا فصل بهار رزرو هتل را از قبل انجام دهید.

امکانات و خدمات برای بازدیدکنندگان

در خانه بروجردی‌ها امکاناتی فراهم شده تا گردشگران تجربه‌ای کامل‌تر داشته باشند:

• راهنمایان محلی که درباره تاریخچه و معماری توضیح می‌دهند
• تابلوهای راهنما با توضیحات فارسی و انگلیسی
• امکان عکاسی و فیلم‌برداری (بدون تجهیزات حرفه‌ای)
• فروشگاه صنایع‌دستی و سوغات کاشان در نزدیکی خانه
• دسترسی آسان به کافه‌ها و رستوران‌های سنتی در اطراف خیابان علوی

سخن پایانی

خانه بروجردی‌ها تنها یک بنای تاریخی نیست؛ بلکه روایتی زنده از عشق، هنر و نبوغ ایرانی است که در دل کویر کاشان به یادگار مانده است. همانطور که در این مقاله خواندید، خانه بروجردی‌ها که به انتخاب یونسکو زیباترین خانه تاریخی قاره آسیا نام گرفته، شاهکاری است که هنرمندان بزرگی چون استاد علی مریم کاشانی، کمال‌الملک و صنیع‌الملک نزدیک به دو دهه از عمر خود را وقف آن کردند. امیدواریم با استفاده از این راهنما، بازدیدی لذت‌بخش و آگاهانه از این نماد معماری اصیل ایرانی داشته باشید و شکوه و ظرافت آن را با تمام وجود لمس کنید.

سوالات متداول

منابع استفاده‌شده در این مقاله:

https://pinorest.com/mag/borujerdiha-historical-house/
https://www.eghamat24.com/blog/55020/kashan-boroujerdi-house
https://www.alibaba.ir/mag/isfahan/kashan/borijerdiha-house-in-kashan/